Praca domowa: (na środę – przygotować arkusz do pisma technicznego, narysować rysunek ołówkiem na białej kartce)

T: Ogólne informacje o rysunku technicznym. Materiały i przybory rysunkowe.

Normalizacja, (= standaryzacja) to działalność polegająca na analizowaniu wyrobów, usług i procesów w celu zapewnienia:

Wyniki tych analiz podawane są do publicznej wiadomości pod postacią norm lub przepisów technicznych.

Norma - dokument będący wynikiem normalizacji i standaryzujący jak najszerzej pojętą działalność badawczą, technologiczną, produkcyjną, usługową. Podaje ona do powszechnego i stałego użytku sposoby postępowania lub cechy charakterystyczne wyrobów, procesów lub usług. Norma może mieć albo charakter dokumentu technicznego i wtedy jej stosowanie jest fakultatywne albo prawno-technicznego, którego stosowanie jest obligatoryjne

Celem normalizacji jest zastosowanie w produkcji przemysłowej jednolitych wzorców, np. znormalizowanie niektórych wyrobów pod względem wymiarów i wykorzystywanych materiałów. Takie działania wpływają na obniżenie kosztów, umożliwiają masową produkcję, współpracę urządzeń różnych producentów i wymianę zużytych części oraz ułatwiają dokonywanie zamówień handlowych.

Etapy normalizacji to:

Rysunek techniczny - konwencja graficznego przedstawiania maszyn, mechanizmów, urządzeń, konstrukcji, układów i systemów itp., dostarczająca pełnej informacji o działaniu, wykonaniu elementów oraz montażu przedstawianego obiektu. Rysunek techniczny jest formą idealizacji i uproszczenia rzeczywistych cech przedstawianych obiektów w celu ułatwienia ich opisu.

Rysunek techniczny umożliwia przekazanie myśli technicznej pomiędzy ludźmi niezależnie od ich narodowości i języka (pod warunkiem, że jest wykonywany zgodnie z obowiązującymi międzynarodowymi zasadami – normami rysunku technicznego.

Dawniej rysunek techniczny wykonywany był ręcznie na papierze lub kalce technicznej ołówkiem lub tuszem. Od połowy lat siedemdziesiątych zaczęto tworzyć systemy komputerowego wspomagania projektowania (CAD lub CADD), które w latach dziewięćdziesiątych ostatecznie wyparły ręczny rysunek techniczny z większości dziedzin. Każda dziedzina inżynierii wypracowała swój własny zestaw reguł i styl rysunku technicznego.

Rysunki techniczne wchodzą w skład tzw. Dokumentacji Technicznej – niezbędnej do prawidłowego sterowania produkcji określonego wyrobu.  Dokładny podział rysunków podaje Polska Norma: PN-ISO10209:1994
Rodzaje rysunków technicznych:

Ze względu na odwzorowanie:
- wykonywane w rzutach prostokątnych
- wykonywane aksonometrycznie i perspektywicznie
- schematy

Ze względu na sposób wykonania:
- odręczne (wykonane najczęściej ołówkiem na białym papierze
- podkładowe (wyk. j.w., ale przy użyciu przyborów kreślarskich [liniał, cyrkiel, krzywik] i z zachowaniem odpowiedniej skali odwzorowania (podziałki)
- oryginały dokumentacji (wyk. tuszem z rysunków podkładowych lub komputerowo na kalce technicznej)
- odbitki (kopie rysunków oryginalnych – dla powielenia dokumentacji)

Ze względu na treść:
- wykonawcze (pokazują, jak wygląda i jakie ma wymiary część, która trzeba wykonać in. ddtwarzają kształt)
- zestawieniowe (pokazują wzajemne położenie części – in jak złożona jest całość)


T: Normalizacja w rysunku technicznym.

Wymiary Arkusza
Standardowe wymiary arkuszy rysunkowych Arkusz Rozmiar szerokość x wysokość [mm]
A0        1189 x 841
A1        841 x 594
A2        594 x 420
A3        420 x 297
A4        297 x 210 (format podstawowy)
A5        210 x 149

Podziałka
Podziałka rysunkowa jest to liczbowy stosunek wymiarów liniowych przedstawionych na rysunku do rzeczywistych wymiarów przedmiotu.

W rysunku technicznym maszynowym stosuje się podzialki rysunkowe zgodne z normą PN-80/N-01610, tj.:

Linie Rysunkowe
W rysunku technicznym maszynowym stosuje się sześć typów linii:
grafika:rodzaje_linii_rysunkowych.png

Zastosowani linii rysunkowych

Typ linii

Zastosowanie

ciągła gruba

zarysy i widoczne krawędzie obiektów

ciągła cienka

linie wymiarowe
linie pomocnicze
obiekty przyległe
kreskowania

kreskowa cienka

zarysy i krawędzie niewidoczne

punktowa gruba

powierzchnie powlekane

punktowa cienka

osie symetrii
linie podziałowe
powierzchnie obrabiane cieplnie

dwupunktowa cienka

skrajne położenia elementów ruchomych

falista cienka*

urwania i przerwania obiektów

zygzakowata cienka

urwania i przerwania obiektów

 

Rozmieszczenie rzutów
Rzutowanie europejskie i amerykańskie

Pismo Techniczne
Znormalizowane pismo łacińskie (norma PN-80/N-1606), proste lub pochyłe

Widoki, przekroje, kłady
W celu pokazania szczegółów elementów bardzo często obok widoków pokazuje się przekroje.

Przekrój przedstawia wewnętrzną budowę elementu lub zespołu. Przekrój uzyskuje się przecinając element wyobrażoną płaszczyzną lub szeregiem połączonych ze sobą płaszczyzn. Płaszczyznę lub płaszczyzny przekroju pokazuje się na rysunku widoku lub innym przekroju zaznaczając brzegi płaszczyzn liniami bardzo grubymi. Najbardziej zewnętrzne brzegi oznacza się wielkimi literami, poczynając od A, które są odsyłaczami do odpowiedniego przekroju. Strzałka obok litery oznacza kierunek, z którego przekrój się ogląda. Przekrój może być umieszczony na tym lub oddzielnym arkuszu papieru co widok.

Przerwania, urwania i wyrwania
Przerwanie polega na pominięciu środkowej części przedmiotu. Obie części przerwanego widoku ogranicza się linią zygzakową lub falistą. Urwanie natomiast jest to pominięcie np. końcowej części przedmiotu.

Wyrwanie jest miejscowym przekrojem pokazywanym w widoku. Granicę wyrwania oznacza się linią falistą lub zygzakowatą. Wyrwany materiał kreskuje się jak przekrój

Kreskowania
Do kreskowania elementów rysunku w przekrojach i wyrwaniach stosuje się różne style w celu pokazania rodzaju materiału użytego do wykonania elementu.

Uproszczenia rysunkowe
Rysunek techniczny jest pewną formą idealizacji rzeczywistości. Proces tej idealizacji nazywa się uproszczeniem. W rysunku maszynowym stosuje się rysunek dokładny i trzy stopnie uproszczenia.

Wymiarowanie
Jego celem jest dostarczenie pełnej informacji na temat wielkości elementu i jego poszczególnych części. Istnieje wiele szczegółowych zasad wymiarowania, które mają na celu zapewnienie przejrzystej, spójnej i zupełnej informacji. Wymiaruje się wielkości liniowe, kątowe, promienie, średnice, zbieżności itd.

 

 


T: Rzuty i przekroje.

Obiekty obrazowane przez rysunek techniczny maszynowy mają skomplikowane kształty i wymagają pokazania ich z różnych kierunków. Służy do tego rzutowanie prostokątne. System rzutowania stosowany w praktyce polskiej odbiega od na przykład amerykańskiego. W praktyce polskiej (europejskiej) stosuje się system rzutni, na któ®ych widać przedmiot od przodu, a w amerykańskim systemie widać przedmiot od tyłu.

Norma PN-79/M-01124 Dla elementów osiowo symetrycznych stosuje się półwidoki, półprzekroje, ćwierćwidoki, ćwierćprzekroje lub półwidoki-półprzekroje. Przy rysowaniu półwidoku-półprzekroju należy pamiętać, że część z przekrojem powinna znajdować się na dole lub z prawej strony osi. Przy rysowaniu półwidoków, półprzekrojów itp. końce osi przekreśla się dwiema prostopadłymi liniami cienkimi o długości min. 3,5mm.

W celu pokazania szczegółów elementów bardzo często obok widoków pokazuje się przekroje. Przekrój przedstawia wewnętrzną budowę elementu lub zespołu. Przekrój uzyskuje się przecinając element wyobrażoną płaszczyzną lub szeregiem połączonych ze sobą płaszczyzn. Płaszczyznę lub płaszczyzny przekroju pokazuje się na rysunku widoku lub innym przekroju zaznaczając brzegi płaszczyzn liniami bardzo grubymi. Najbardziej zewnętrzne brzegi oznacza się wielkimi literami, poczynając od A, które są odsyłaczami do odpowiedniego przekroju. Strzałka obok litery oznacza kierunek, z którego przekrój się ogląda. Przekrój może być umieszczony na tym lub oddzielnym arkuszu papieru co widok.

Elementy przecięte kreskuje się stosując odpowiednie kreskowanie w zależności od materiału, z którego mają być wykonane. Konwencjonalnie nie przecina się (w przekroju zespołu pokazuje się je jako widok) takich elementów jak: śruby, wały, wpusty itp.

W wielu przypadkach konieczne jest pokazanie fragmentu elementu lub urządzenia w innej podziałce niż reszta rysunku, np. w celu uwypuklenia pewnych szczegółów, które gubią się w ogólnym rysunku. Obszar powiększony oznacza się okręgiem i nazywa wielką literą, która identyfikuje detal, który może być umieszczony na tym samym lub innym arkuszu papieru.

Przerwanie polega na pominięciu środkowej części przedmiotu. Obie części przerwanego widoku ogranicza się linią zygzakową lub falistą. Urwanie natomiast jest to pominięcie np. końcowej części przedmiotu.

Wyrwanie jest miejscowym przekrojem pokazywanym w widoku. Granicę wyrwania oznacza się cienką linią falistą lub zygzakowatą. Wyrwany materiał kreskuje się jak przekrój.

Do kreskowania elementów rysunku w przekrojach i wyrwaniach stosuje się różne style w celu pokazania rodzaju materiału użytego do wykonania elementu. Rysunek poniżej pokazuje przykładowe style kreskowań dla różnych materiałów konstrukcyjnych.

  1. metal
  2. tworzywa sztuczne, guma
  3. szkło, materiały przezroczyste
  4. ciecze, [wg normy PN-88/N-01607 także gazy]
  5. materiały ceramiczne, ceramika
  6. beton
  7. beton zbrojony
  8. kamień naturalny
  9. materiały sypkie
  10. gips, tynk, azbestocement
  11. drewno w przekroju poprzecznym
  12. drewno w przekroju wzdłużnym
  13. pustaki szklane
  14. drewniane płyty konstrukcyjne
  15. izolacja przeciwwilgociowa
  16. grunt naturalny

 T: Pismo techniczne. Wymiarowanie, Tolerancje. Dokumentacja techniczno-ruchowa.

Dokumentacja techniczno-ruchowa (DTR), zwana również paszportem maszyny, jest opracowana dla każdej maszyny lub urządzenia osobno i powinna zawierać:

  1. charakterystykę (parametry techniczne) i dane ewidencyjne
  2. rysunek zewnętrzny
  3. wykaz wyposażenia normalnego i specjalnego
  4. schematy kinematyczne, elektryczne oraz pneumatyczne
  5. schematy funkcjonowania
  6. instrukcję użytkowania
  7. instrukcję obsługi
  8. instrukcję konserwacji i smarowania
  9. instrukcję BHP
  10. normatywy remontowe
  11. wykaz części zamiennych
  12. wykaz części zapasowych
  13. wykaz faktycznie posiadanego wyposażenia
  14. wykaz załączonych rysunków

_____________________________________________________________

Dokumentacja techniczno-ruchowa maszyn i urządzeń

Dokumentacja techniczno-ruchowa (DTR) zwana również paszportem maszyny, jest opracowywana dla każdego urządzenia lub maszyny i powinna zawierać: charakterystykę techniczną i dane ewidencyjne, rysunek złożeniowy, wykaz wyposażenia normalnego i specjalnego, schematy kinematyczne, elektryczne i pneumatyczne, chemat funkcjonowania, instrukcję obsługi, instrukcję użytkowania istrukcję konserwacji i smarowania, instrukcję bhp normatywy remontowe wykaz części zamiennych, wykaz faktycznie posiadanego wyposażenia, wykaz załączonych rysunków, wykaz części zapasowych.

Dla obrabiarek DTR jest bardzo obszerna i zawiera: dane ewidencyjne, spis rysunków opis techniczny z określeniem wielkości charakterystycznych obrabiarki i wykazem wyposażenia normalnego i specjalnego, opis sposobu transportowania obrabiarki ilustrowany rysunkami wykazującymi miejsca złożenia lin podczas transportu suwnicą, opis ustawienia i fundamentowania obrabiarki na stanowisku pracy wraz z rys. fundamentu opis przyłączenia obrabiarki do sieci elektrycznej oraz jej uziemienia lub zerowania, opis sposobu czyszczenia obrabiarki przed uruchomieniem, instrukcję smarowania, opis przeznaczenia poszczególnych dżwigni, korb, pokręteł, wyłączników itp. opis sposobu uruchomienia obrabiarki, szczegółowy opis eksploatacji obrabiarki, szczegółowy opis eksploatacji obrabiarki, schemat elektryczny ideowy i montażowy wraz z opisem, schemat kinematyczny obrabiarki, opis poszczególnych zespołów i mechanizmów obrabiarki wraz z rysunkami zestawionymi poszczególnych zespołów, opis wyposażenia normalnego i specjalnego wraz uwagami dotyczącymi jego użytkowania, opis regulacji i usuwania usterek w poszczególnych zespołach i mechanizmach obrabiarki, określenie cyklu naprawczego oraz uwagi dotyczące konserwacji, przeglądów, remontu bieżącego, remontu średniego i remontu głównego oraz pdbioru technicznego po remontach, katalog części zamiennych, karty pomiarów dokładności obrabiarki. W przedsiębiorstwie, które zakupiło urządzenie lub maszynę, dokumentację DTR otrzymuje dział głównego mechanika. Jeżeli nie zawiera ona oddzielnie wykonanych instrukcji smarowania i obsługi, to dział głównego mechanika powinien opracować takie instrukcje na podstawie DTR i umieścić je na stanowisku pracy. Dział głównego mechanika opracowuje na podstawie DTR kartę maszynową, która zawiera: dane ewidencyjne, czyli nazwę maszyny, typ, nr fabryczny, nr inwentarzowy, rok budowy, rok ustawienia i miejsce ustawienia, wielkości charakterystyczne maszyny, rysunek lub zdjęcie maszyny, wymiary zewnętrzne maszyny u jej masę, dane dotyczące napędu, dane dotyczące wyposażenia normalniego i specjalnego, dane eksploatacyjne maszyny.


Tolerancja wymiaru – m.

Wymiary pokazywane na rysunku technicznym są wymiarami nominalnymi, pożądanymi przez konstruktora. Ze względu na nieuniknione niedokładności wykonawcze wymiary rzeczywiste odbiegają od nominalnych. Konstruktor projektując element musi sobie zdawać sprawę jaką klasę dokładności będą reprezentować maszyny wykonujące dany element. W wielu przypadkach, dla krytycznych wymiarów wymusza się tolerancję wykonania, dodając wielkość tolerancji do wymiaru (zobacz "wymiarowanie" w rysunek techniczny maszynowy).

Istnieją jednak przypadki, kiedy odchylenie od wymiaru nominalnego jest pożądane. Ma to miejsce przy wykonaniu otworów oraz elementów cylindrycznych, w celu osiągnięcia odpowiedniego pasowania.

W przypadku otworów mamy do czynienia z tolerancją wymiaru otworu, w przypadku elementów walcowych tolerancją wymiaru wałka.

Tolerancję T określa się jako

T = B - A

gdzie:

A - wymiar graniczny dolny

B - wymiar graniczny górny

Odchyłka górna Es dla otworu lub es dla wałka oblicza się ze wzoru:

Es = B - N

es = B - N

Odchyłka dolna Ei dla otworu lub ei dla wałka oblicza się ze wzoru:

Ei = A - N

ei = A - N

Odchyłki mogą mieć wartości dodatnie lub ujemne w zależności od okoliczności.

Odchyłki tolerancji są znormalizowane.

Polska Norma przewiduje 19 klas dokładności numerowanych cyframi arabskimi:

klasy 1 do 4 - używa się do najdokładniejszych urządzeń precyzyjnych

klasy 5 do 12 - używa się do typowych aplikacji maszynowych

klasy 12 do 17 - używa się do mniej dokładnych urządzeń.